كرده شده‌اند * ( فَإِنْ أَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ ) * پس اگر بيايند بزنا * ( فَعَلَيْهِنَّ ) * پس بر ايشان لازم است * ( نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ ) * نيمهء آنچه لازم است بر زنان آزاد بى شوهر * ( مِنَ الْعَذابِ ) * از حدى كه خدا مقرر كرده حد زن آزاد بىشوهر صد تازيانه است پس از آن كنيزان پنجاه تازيانه باشد و زمخشرى و بيضاوى اول را بمعنى حراير تفسير كرده‌اند زيرا كه اثبات نكاح اماء كرده‌اند نزد تعذر نكاح محصنات پس مراد از ايشان ضد اماء باشد و تسميهء ايشان بمحصنات جهت احصان ايشان است از احوال اماء كه آن ابتذال و امتهانست و در اين نظر است زيرا كه اين عدولست از ظاهر لفظ و قائل شدن بحذف موصوف اولى است اى الحراير المحصنات * ( ذلِكَ ) * آن نكاح كنيزان * ( لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ ) * براى كسى است كه ترسد از رنج سخت يعنى از مشقت آنكه در زنا افتد * ( مِنْكُمْ ) * از شما و عنت در اصل بمعنى انكسار عظم است بعد از جبر پس مستعار است از براى هر مشقت و ضرر عظيم و هيچ ضررى اعظم از موافقت اثم نيست با فحش قبايح و گويند كه مراد بعنت خداست و بر هر تقدير اين شرطى ديگر است از براى نكاح اماء * ( وَأَنْ تَصْبِرُوا ) * و اگر صبر كنيد از نكاح كنيزان * ( خَيْرٌ لَكُمْ ) * بهتر است مر شما را و به احتياط نزديكتر در صيانت ولد خود از بندگى و در حديث آمده كه الحراير صلاح البيت و الاماء هلاكه و از انس روايتست كه آن حضرت فرمود كه هر كه خواهد كه نزد خدا رود پاك و پاكيزه باشد بايد كه زن آزاد را بخواهد كه زن آزاد صلاح خانه بود چه برده خرابى خانه است * ( وَاللَّه غَفُورٌ ) * و خدا آمرزنده است مر چيزى را كه قبل از اين از بندگان صادر شده از خلاف اين احكام و مر كسى را كه صبر نتواند كرد از نكاح اماء * ( رَحِيمٌ ) * مهربانست بر خصت دادن نكاح بندگان در كنز آورده كه در اين آيه چند حكم مستفاد مىشود اول ظاهر آيه دلالت است بر آنكه اباحهء نكاح به عقد مشروط است بعدم طول و خشيت عنت و شافعى به اين احتجاج آورده بر تحريم نكاح بدون اين دو شرط و ابو حنيفه مخالفت نموده و شرطين را بر افضل حمل كرده نه آنكه نكاح آنها بدون اين دو شرط محرم باشد و تجويز نكاح ايشان كرده براى غنى و بعض اصحاب ما بر قول اولاند و احتجاج ايشان بشرطيه است و بقول باقر عليه السّلام در حينى كه از او پرسيدند كه حر متزوج ميتواند شد بمملوكه فرمود اذا اضطر اليها فلا بأس و حق قول ثانى است بجهة كريمهء و انكحوا الايامى منكم و الصالحين من عبادكم و اماتكم و